Overslaan en naar de inhoud gaan

‘Wat van ontmanteling komt, hoeft geen radioactief afval te zijn’

SCK CEN trekt internationale aandacht met allernieuwste technieken voor circulaire aanpak in ontmanteling

Vandaag keken meer dan 70 vertegenwoordigers uit de industrie, het beleid en onderzoek over de schouder van de ontmantelingsexperten van SCK CEN. Daar demonstreerden experts de (meet)technieken die hergebruik en recyclage van materialen bij de ontmanteling van nucleaire installaties mogelijk maken.

SCK CEN - SWD-event (2026)

Circulaire economie is sterk ingeburgerd. We schrijven op gerecycleerd papier, drinken uit gerecycleerde flessen en eten binnenkort Noorse kweekzalm, die ze met kippenresten grootbrengen. Door materialen in omloop te houden, verkleint de afvalberg en daalt de vraag naar nieuwe (schaarse) grondstoffen. België behoort niet alleen tot de Europese koplopers in de recyclage van plastic verpakkingen, maar is ook een internationaal toonbeeld voor circulaire economie in ontmanteling.

SCK CEN - SWD-event (2026)

“Europa staat aan de vooravond van de ontmanteling van naar schatting 100 kernreactoren en 200 medische cyclotrons tegen 2045. Dat brengt diverse en grote materiaalstromen met zich mee om te verwerken”, duidt Didier Léonard, instituutsdirecteur Sustainable Waste Management & Decommissioning bij SCK CEN. “De misvatting leeft dat vrijwel alles als radioactief afval moet worden geborgen. In werkelijkheid is meer dan 90% van het materiaal geen radioactief afval. Daarom investeerden we – in het kader van het ANUBIS-project – niet alleen in ontmantelingstechnologieën, maar ook in technieken om ontmanteld materiaal gedetailleerd in kaart te brengen. Hoe beter we daarin slagen, hoe beter we kunnen bepalen welke materialen voor een tweede leven in aanmerking komen.” 

Tijdswinst

Mede dankzij investeringen uit het Belgisch-Europees Plan voor Herstel en Veerkracht beschikt SCK CEN vandaag over ‘Material Treatment (Mat)’. Het atelier heeft een oppervlakte van maar liefst 1440 m2 en huisvest de allernieuwste technieken voor de karakterisatie, behandeling en vrijgave van materialen. Vandaag werden die technieken voor het eerst voorgesteld aan meer dan 70 vertegenwoordigers uit de industrie, de beleidssector en het onderzoeksveld. 

Concreet gaat het om installaties, zoals:

  • Deze twee meettoestellen controleren materialen met het oog op vrijgave. Dat betekent dat die materialen na eindcontrole officieel niet langer als radioactief afval worden beschouwd. De weg naar hergebruik ligt dan open. E.R.N.I.E. is ontworpen om 200 liter vaten te meten en is daarvoor uitgerust met 10 detectoren. B.E.R.T. is de grote broer van E.RN.I.E. De containers die het met zijn 24 detectoren scant, hebben een maximaal volume van maar liefst 1 m3. Ze klaren de klus in één minuut, terwijl traditionele meettoestellen dertig keer meer tijd vragen. Waar een hogere snelheid vaak ten koste gaat van nauwkeurigheid, blijft die hier bewaard. Dat wordt mogelijk gemaakt door het gebruik van een digitale kopie (een ‘digital twin’) en machine-learning technieken, die de interpretatie van meetgegevens ondersteunen en optimaliseren. Dit werd ontwikkeld in samenwerking met Ludlum GmbH.

  • Ontmantelingsexperten moeten ook bewijzen dat het gebouw – van vloer tot plafond – aan de vrijgavecriteria voldoen. Ze brengen het gebouw in kaart met draagbare meettoestellen. Met O.S.C.A.R. kunnen ze rekenen op een slimme add-on voor die toestellen, die resultaten automatisch in een databank laden en ze aan een exacte locatie koppelen. Door niet langer handmatig te noteren, boeken ontmantelingsexperten een aanzienlijke tijdwinst en verkleint de kans op menselijke fouten. O.S.C.A.R. verhoogt bovendien ook de traceerbaarheid van meetresultaten. Die add-on werd ontwikkeld in samenwerking met Magics Technologies.

Iteratief meetproces

Sommige materialen bevatten aanvankelijk te veel radioactiviteit om meteen te worden vrijgegeven. Door ze gericht te behandelen, kunnen experten dat niveau sterk verlagen. Daarvoor zetten ze technieken in als versnijden, zandstralen en metalen smelten. Recent voltooide SCK CEN nog een succesvolle test van zijn SMELD-oven. Met vergelijkende studies evalueren onderzoekers hoe die methoden bijdragen om de hoeveelheid radioactief afval te minimaliseren en het hergebruik van materialen te bevorderen. 

Dat vraagt om een iteratief meetproces. Experten meten materialen vóór en na elke behandeling om na te gaan of de materialen aan de vrijgavecriteria voldoen. Installaties zoals E.R.N.I.E., B.E.R.T. en O.S.C.A.R. ondersteunen hen én toekomstige ontmantelaars in de beoordeling. “Met die technieken zetten we concrete stappen naar een meer circulaire en tegelijk kostenefficiënte aanpak in de ontmanteling van nucleaire installaties. De grote belangstelling van vandaag toont dat ook andere spelers in de sector die kennis willen meenemen naar hun eigen ontmantelingsprojecten”, besluit Didier Léonard. “Met Belgian Reactor 3 (BR3) – de voorloper van Doel en Tihange – heeft België zich internationaal op de kaart gezet als toonbeeld van duurzame ontmanteling. Met de komst van MaT verstevigen we onze positie.”

Afvalonderzoek in MaT

“We kunnen niet alles een tweede leven geven”, verduidelijkt Didier Léonard. “Voor een beperkt deel van de materialen blijft verwerking als radioactief afval noodzakelijk. Ook daar zoeken we voortdurend naar verbeteringen om dat afval efficiënt vast te zetten en te verpakken. Zo bereiden we het afval voor op een veilige berging. In MaT focussen we ons op cementeringsrecepten. Na talrijke labotesten kunnen ze die nu op ware grootte – schaal 1:1 – testen in MaT.” Dat onderzoek verloopt in nauw overleg met NIRAS/ONDRAF en Belgoprocess, die samen voor dat beheer in ons land verantwoordelijk zijn. 

SCK CEN - SWD-event (2026)
2022_SCKCEN_ANUBIS-FundedbyEuropeanUnion

Steun van Belgisch-Europese plan voor Herstel en Veerkracht

Die installaties kwamen tot stand in het kader van het Europese project ANUBIS, wat staat voor “Advancing Nuclear dismantling in Belgium through Improving Sustainability”. Dat project ontwikkelde technologieën en competenties om hergebruik van materialen die vrijkomen bij nucleaire ontmanteling, kostenefficiënt te maximaliseren. Daarvoor reikte de Europese Unie in 2021 een financiering uit aan het nucleaire onderzoekscentrum SCK CEN. Die financiering leidde tot de bouw van het MaT-gebouw: een gloednieuwe onderzoeks-, ontwikkelings- en demonstratiefaciliteit met bijhorende installaties om de innovatie van ontmantelingsprojecten te ondersteunen. Concreet verzorgt MaT vier cruciale stappen in de verwerking van ontmanteld materialen: tijdelijke opslag, karakterisatie, materiaalbehandeling en conditionering.

MMeeeerr  iinnffoorrmmaattiiee

Afkortingen

  • MaT – Material Treatment
  • E.R.N.I.E. – Efficient Release with Normal-sized Instrument Employing total gamma
  • B.E.R.T. – Big monitor for Efficient Release with Total gamma
  • O.S.C.A.R. – Optimised System for Contamination Assessment and Reporting

Het evenement van vandaag, Navigating the Nuclear Lifecycle, loodste de deelnemers door het volledige traject van de nucleaire levenscyclus. Dat reikt verder dan een efficiënte karakterisatie en omvat ook materiaalbehandeling, onderzoek naar het conditioneren van radioactief afval en zelfs sitesanering. Wil je meer weten over de domeinen waarin we actief zijn? 

OOnnttddeekk  oonnzzee  eexxppeerrttiissee

Deel dit artikel