SCK CEN werkt mee aan internationaal recyclage-onderzoek fosforgips
Residuen NORM-industrie krijgen nieuw leven in consumentenartikelen
Fosforgipsafval hergebruiken in papier of wasmiddel: dat is het doel van het nieuwe Europese project FIC Fighters. Vandaag liggen die gipsresiduen – komende uit de productie van bijvoorbeeld kunstmest – opgeborgen in stortplaatsen wat gepaard gaat met ecologische en sociale uitdagingen. Ze bevatten enerzijds zware metalen zoals cadmium, zink en arseen, en anderzijds radioactieve materialen. FIC Fighters wil twee mobiele demo-installaties bouwen om materialen te recupereren en samenwerken met burgers om nieuwe regelgeving aan te pakken. SCK CEN neemt een unieke rol op als enige radiologische partner.
Wat is fosforgips?
Fosforgips of fosfogips is een bijproduct van de productie van kunstmest en fosforzuur. Het bevat verhoogde niveaus van NORM (Natuurlijk Voorkomend Radioactief Materiaal), zoals radium (Ra-226), uranium (U-238), thorium (Th-238), polonium (Po-210), lood (Pb-210) en radon (Rn-222). De laatste in dat rijtje, Radon, is een radioactief gas dat langzaam vrijkomt uit het fosforgipsafval.
De radioactiviteitsniveaus van fosforgipsstorten zijn relatief laag, maar hoog genoeg om als radonrisiconiveau geklasseerd te worden. Goed beheer is dan ook essentieel, om te vermijden dat er milieuproblemen ontstaan zoals lucht- en watervervuiling of zorgen over radioactieve besmetting en landgebruik. Het materiaal wordt in grote hoeveelheden opgeslagen op speciale stortplaatsen die vaak dicht bij woonwijken liggen. Dat leidt regelmatig tot sociaal-politieke onrust.
In België worden de concentraties gemonitord door het FANC.
Verloren materiaal zo snel mogelijk recupereren
26 partners uit 12 landen werken samen onder de naam FIC Fighters om deze problemen aan te pakken. "Fosforgips wordt momenteel in heel Europa opgestapeld, terwijl het van grote waarde kan zijn in een circulaire economie. Om die verloren materialen zo snel mogelijk een nieuw leven te geven, brengen we de industrie, lokale overheden, onderzoekscentra, burgers en KMO’s samen,” vertelt Vanessa Montoya, projectleider bij SCK CEN.
Van afval naar papier, cement en batterijen
Het project start met een onderzoek naar 2 verschillende verwerkingsprocessen van fosforgips in Spanje en Finland. Vervolgens tonen we op basis van een geoptimaliseerd proces hoe men zonder extra CO2-uitstoot waardevolle materialen kan terugwinnen. “Fosforgips bestaat bijvoorbeeld uit natriumsulfaat, calciumcarbonaat, zeldzame aardmetalen… Die kan je hergebruiken in onder andere papier, cement, batterijen, magneten voor windturbines en reinigingsmiddelen”, aldus Vanessa.
Stortplaatsen weer vrijgeven
Het project kondigt een ware praktijktest aan, dankzij de komst van een mobiele recycleerinstallatie. Daarmee zal fosforgips uit 6 landen omgezet en hergebruikt worden.
"Het is een demo-installatie om te bewijzen dat de recuperatie technisch mogelijk is. Lukt het ons, dan komen kostbare stukken land die nu bedekt zijn met industrieel afval terug vrij. Dat maakt het project eens zo voordelig. Onze expertise zorgt voor een kosteneffectieve oplossing”, besluit Vanessa nog.
Welke rol speelt SCK CEN als nucleaire expert in dit FIC Fighters-project?
-
SCK CEN zal drones gebruiken die zijn uitgerust met unieke detectoren en laboratoriumtechnieken om gedetailleerde bemonstering en radiologische karakterisering van fosfogypsumlagoons uit te voeren. Fosfogypsumafval beslaat grote gebieden in verschillende Europese landen, wat leidt tot milieuzorgen. Door innovatieve luchtvaarttechnologie te combineren met geavanceerde analysemethoden, streven we naar een uitgebreide kennis van het radiologische profiel en de milieu-impact van deze locaties, evenals essentiële veiligheidsinformatie voor de recyclingmethoden die binnen het project worden ontwikkeld. Deze inzichten zullen de basis vormen voor toekomstige protocollen, die essentieel zijn voor het veilig beheren en verwerken van dit materiaal in heel Europa.
-
SCK CEN zal de radiologische eigenschappen bepalen van de herwonnen materialen die vloeien uit de proefinstallaties. Deze analyses zullen bepalen of het hergebruik van deze materialen veilig is zonder gezondheidsrisico's voor mens en milieu.
-
SCK CEN organiseert workshops en activiteiten om de maatschappelijke perceptie van fosforgipsrecycling te verbeteren. Verschillende belanghebbenden bespreken samen de ecologische en sociale impact van het project. SCK CEN zal ook helpen met wetenschappelijke studies en communicatie om het publiek te informeren over de voordelen en veiligheid van fosforgipsrecycling.
Over FIC Fighters
FIC Fighters staat voor “Fair, Inclusive, Circular and Healthy cities: Valorisation of phosphogypsum wastes into commercial products through sustainable and circular processes” en loopt van 2024 tot 2028. Het totale budget voor het project bedraagt 11,9 miljoen euro, waarvan 10 miljoen wordt gefinancierd door de EU in het kader van het Horizon Europe Framework Programme.
