Belgische nucleaire experts ondersteunen Letland bij sanering van historisch vervuilde site
Sitesanering leidt de weg naar nieuwe industriezone
Liepãja, een stad aan de westkust van Letland, zet stappen richting een duurzame toekomst door de voormalige staalfabriek Liepãja Metalurgs om te vormen tot een milieuvriendelijke industriële zone. Alvorens die transformatie kan plaatsvinden, is het noodzakelijk om de bodem en het grondwater te saneren om historische verontreiniging aan te pakken. Belgische expertise speelt een cruciale rol in de opruiming, met het Belgische nucleaire onderzoekscentrum SCK CEN aan het roer van een onderzoeksproject.
De plannen van Liepãja omvatten de ontwikkeling van een innovatief industrieel park op een terrein van 120 hectare. Er is echter sprake van lokale radioactieve besmetting op een klein deel van het uitgestrekte gebied, naast andere verontreinigingen zoals stookolie en zware metalen, die eerst moeten worden aangepakt voordat herontwikkeling veilig kan plaatsvinden. Daarvoor doet de stad een beroep op Europese fondsen met extra ondersteuning van Belgische experts om deze complexe uitdaging aan te pakken.
Belgisch consortium
Een Belgisch consortium – bestaande uit SCK CEN, Tractebel, IRE en Belgoprocess – biedt zowel radiologische expertise als technische middelen. Het project is gefinancierd door de Belgische FOD Economie ter ondersteuning van nucleaire veiligheid in Centraal- en Oost-Europa. Het is onderdeel van een Europees programma voor internationale samenwerking op het gebied van nucleaire veiligheid. Het project van 2024 bouwt voort op twee eerdere projecten die in 2021 en 2022 werden uitgevoerd onder leiding van IRE.
Chemische en radiologische sanering als prioriteit
De belangrijkste doelstelling van het Belgische consortium in 2024 is het in kaart brengen van de radiologische verontreiniging en het beoordelen van de bodemverontreiniging door middel van geostatistische analyse.
SCK CEN, dat de leiding heeft over de technische uitvoering, voerde samen met IRE in augustus 2024 al een uitgebreide meetcampagne uit. SCK CEN voerde oppervlakte- en dieptemetingen uit in gebieden die zijn geïdentificeerd als plekken met verhoogde radiologische verontreiniging, terwijl IRE aanvullende gamma-spectroscopische analyses uitvoerde.
“We gebruikten geavanceerde in-situ detectiesystemen die speciaal afgesteld staan om radioactieve stoffen zoals cesium-137 in de bodem te meten,” licht Johan Camps, expert karakterisatie bij SCK CEN, toe.
Na deze metingen analyseren Belgoprocess en Tractebel de gegevens verder. Belgoprocess voert een eerste 2D geostatistische analyse uit om de verdeling van de verontreiniging in de bovenste en onderste bodemlagen in kaart te brengen, terwijl Tractebel een uitgebreidere 3D-analyse zal uitvoeren.
Deze gezamenlijke inspanning, bestaande uit een in-situ karakteriseringscampagne samen met de geostatistische analyse, stelt het team in staat om de radiologische verontreiniging in verschillende bodemlagen nauwkeurig te analyseren, zowel wat betreft de omvang als de diepte. Dergelijke inspanningen zijn van cruciaal belang voor het nauwkeurig bepalen van de reikwijdte van de verontreiniging en het voorstellen van een kosteneffectieve saneringsoplossing voor het terrein in de toekomst.
Samenwerking tussen Belgische experts en Letse autoriteiten
De meetresultaten zullen gerapporteerd worden aan de lokale Letse veiligheidsautoriteiten, waaronder de Liepāja Special Economic Zone (LSEZ) die toezicht houdt op de herontwikkeling van het verontreinigde terrein tot een industrieterrein. In deze rapporten doet het Belgische consortium aanbevelingen voor mogelijke saneringsscenario’s, variërend van brownfield- tot greenfield-rehabilitatie.
“Het project laat zien dat grensoverschrijdende samenwerking cruciaal is om complexe uitdagingen, zoals de sanering van vervuilde industriële sites, aan te pakken. Letland en België werken samen aan een veilige en duurzame oplossing die op termijn niet alleen de lokale gemeenschap, maar ook de bredere regio ten goede zal komen,” aldus Vanessa Montoya, projectleider en coördinator bij SCK CEN.
Wat betekenen brownfield-to-greenfield scenario's in een saneringsstrategie?
Brownfield-to-greenfield scenario's verwijzen naar verschillende manieren om een eerder ontwikkeld en verontreinigd land om te vormen naar een schone en bruikbare locatie.
- Brownfield-scenario's richten zich op het onderzoeken van de huidige verontreiniging en mogelijke herontwikkelingsopties. De focus ligt hierbij op het verminderen van risico's door sanering en het instellen van controles.
- Greenfield-scenario's daarentegen zijn gericht op het vaststellen van de basisverontreiniging en het beoordelen van toekomstige gebruiksmogelijkheden, om te voorkomen dat mensen worden blootgesteld aan eventuele resterende verontreiniging.
Beide scenario's vereisen zorgvuldig wetenschappelijk onderzoek, betrokkenheid van belanghebbenden en naleving van regels om de volksgezondheid en het milieu te beschermen. Het doel van elke aanpak is om verontreinigde terreinen op een kosteneffectieve manier nieuw leven in te blazen, terwijl de gezondheid van de gemeenschap en het milieu wordt gewaarborgd.
