Productie van BR2-onderzoeksreactor helpt 13 miljoen patiënten
SCK CEN verbreekt in 2025 eigen productierecord
Miljoenen patiënten rekenen jaarlijks op de medische radio-isotopen, die het nucleaire onderzoekscentrum SCK CEN in zijn BR2-onderzoeksreactor produceert. En in 2025 waren dat er maar liefst 13 miljoen. “Daarmee schrijven we een nieuwe productierecord in de geschiedenis van BR2”, aldus Steven Van Dyck, BR2-directeur bij SCK CEN. “En we kunnen nog opschalen in functie van medische noden.”
Tijden veranderen en technologieën evolueren mee. Sommige verdwijnen stilaan uit het dagelijkse leven, omdat nieuwe ontwikkelingen hun rol overnemen. Denk bijvoorbeeld aan faxtoestellen of diaprojectors. De BR2-onderzoeksreactor daarentegen is een zeldzaam voorbeeld van een technologie die zelfs decennia na zijn opstart zijn maatschappelijke relevantie onverminderd behoudt. “Hij is tijdloos”, beaamt Steven Van Dyck. De onderzoeksreactor werd destijds gebouwd om materialen en splijtstoffen te testen. Door die experimenten uit te voeren, draagt BR2 bij tot het garanderen van de veiligheid van huidige en toekomstige nucleaire installaties. Dat doet hij vandaag nog steeds, maar voorbije decennia ligt zijn kerntaak op de productie van medische radio-isotopen.
Met medische radio-isotopen kan een arts kankers, hartaandoeningen en andere ziektes opsporen en sinds recente jaren kanker ook behandelen. Alleen kan een ziekenhuis geen isotopenvoorraad aanleggen, omdat radioactiviteit vervalt. Na een bepaalde periode – de zogenaamde halveringstijd – blijft er nog maar de helft over. En die halveringstijd kan variëren van enkele dagen tot uren. “Dat betekent dat elke minuut tussen productie en injectie in een ziekenhuis telt”, licht Steven Van Dyck toe. De vraag naar radio-isotopen neemt steeds toe. Om in de toekomst een continue bevoorrading te blijven verzekeren, verhoogde het nucleaire onderzoekscentrum SCK CEN in 2020 het aantal draaidagen van 160 naar 210 dagen per jaar. Dat leidde in dat coronajaar tot een eerste record: 12 miljoen patiënten. Dat waren er vijf miljoen meer dan het vorige gemiddelde. Dat record hield niet lang stand, want in 2025 konden maar liefst 13 miljoen patiënten rekenen op die productie voor hun diagnose of behandeling.
Reservecapaciteit
“Het nieuwe record is – in tegenstelling tot 2020 – geen sprong van meerdere miljoenen, maar het belang ervan mag niet onderschat worden. Het toont dat we in functie van medische noden kunnen opschalen. We hebben de capaciteit om jaarlijks nóg meer patiënten te helpen”, verduidelijkt Steven Van Dyck. En die noden komen eraan, want meerdere radioligandtherapieën bevinden zich in de laatste klinische fase om goedgekeurd te worden. Radioligandtherapie waarmee ze momenteel enkel neuro-endocriene tumoren en uitgezaaide prostaatkanker bestrijden, zal in de nabije toekomst dus ook voor andere kankers ingezet kunnen worden.
Impact buiten de medische sector
Hoewel de focus naar medische toepassingen verschoof, zette BR2 ook zijn oorspronkelijke missie trouw voort. De onderzoeksreactor is een veelzijdige, flexibele installatie die meerdere taken op hetzelfde moment kan combineren. Toen de reactor medische en industriële radio-isotopen produceerde, bestraalde het BR2-team tegelijk gedopeerd silicium en voerde het wetenschappelijke experimenten uit.
Voor 2025 kwam dat in totaal neer op:
-
om hoogwaardige halfgeleiders te verkrijgen. Die halfgeleiders vormen het basismateriaal voor componenten van hoogvermogen-elektronica in systemen, zoals zonne- en windenergie, hybride auto's en hogesnelheidstreinen.
-
om nieuwe splijtstoffen verregaand op de proef te stellen
-
om materialen – zoals kuipstaal van bestaande reactoren en materialen voor kernfusie – te testen
Radio-isotopen in productiefocus
Typisch produceert BR2 per werkingscyclus tien tot vijftien verschillende radio-isotopen. Dit totale productiecijfer betreft twee radio-isotopen, die het grootste gedeelte van de productie in beslag nemen: molybdeen-99 en lutetium-177. Molybdeen-99 is de bron van de belangrijkste diagnostische radio-isotoop technetium-99m, die ingezet wordt om kanker, hartaandoeningen en andere ziekten op te sporen. Lutetium-177 is een radio-isotoop in de strijd tegen prostaatkanker en neuro-endocriene tumoren.
Radioligandtherapie: een definitie
Bij radioligandtherapie brengt een dragermolecule een radio-isotoop rechtstreeks naar de tumor en/of uitzaaiingen. Vervolgens worden de kankercellen met grote precisie aangevallen, terwijl het gezonde weefsel eromheen grotendeels gespaard blijft. Voor de patiënt betekent dit minder bijwerkingen en dus meer levenskwaliteit.
