SCK•CEN zet zijn meetapparatuur onder praktijkomstandigheden in om radioactiviteit sneller en nauwkeuriger op te sporen

In het kader van de noodplanoefening die op donderdag 29 en vrijdag 30 oktober is gehouden, heeft het SCK•CEN zijn teams van deskundigen ingezet om de radioactiviteit op een snelle en nauwkeurige manier te meten. Dankzij een meetapparaat aan boord van een legerhelikopter kan het SCK•CEN metingen doen om de overheid tijdens een nucleair incident cruciale gegevens aan te leveren. Ook op internationaal gebied is er vraag naar deze zeer brede deskundigheid.

Dit was de eerste oefening van het nucleaire noodplan waarbij het SCK•CEN onder praktijkomstandigheden gebruik heeft gemaakt van instrumenten om de radioactiviteit via de lucht te meten. “Om uitgestrekte besmettingsgebieden te meten, is het van belang dat de opsporingsgevoeligheid hoog en de meettijd kort is”, zegt Johan Paridaens, deskundige van het studiecentrum. “De apparatuur aan boord van een helikopter heeft als voordeel dat we snel een groot gebied kunnen bestuderen. Onze detectors verzamelen in enkele seconden voldoende statistische gegevens om de besmetting te kwantificeren.”

Deze techniek genaamd Aerial Gamma Spectrometry (AGS) wordt gebruikt zodra de situatie is gestabiliseerd. De veiligheid van de piloten en passagiers die boven een besmettingsgebied vliegen, is daardoor absoluut gegarandeerd. Dit systeem is niet alleen essentieel voor de metingen na een nucleair incident, maar blijkt ook interessant voor radioactiviteitsmetingen in de natuurlijke omgeving om eerdere besmettingen beter af te bakenen.

De legerhelikopter met de meetapparatuur aan boord vloog op vrijdag 30 oktober boven een oud besmettingsgebied om de gevoeligheid van het systeem en de invloed van de vlieghoogte op de resultaten te testen. Tijdens de metingen in Fukushima werd de vlieghoogte namelijk als een van de meest ingewikkelde factoren beschouwd. In de laboratoria van het SCK•CEN worden deze metingen daarna vergeleken met verspreidings- en dosismodellen, die het mogelijk maken om de besmettings- en blootstellingsniveaus in het getroffen gebied in kaart te brengen.

“Het garanderen van de veiligheid van de Belgische burgers blijft een van de belangrijkste taken van het leger”, verklaart Stéphane Roobroek, hoofd helikopteroperaties binnen de staf van de Belgische luchtmacht. “Zodra de situatie het vereist, zetten wij onmiddellijk al onze beschikbare materiële en personele middelen in. Onze medewerkers krijgen een geavanceerde opleiding en training die hen voorbereidt om direct en zo goed mogelijk ter plaatse in actie te komen. Deze samenwerking met het SCK•CEN is van het grootste belang om de meetsystemen in geval van een nucleair incident verder te ontwikkelen.”

Deskundigheid ten dienste van de overheid en de bevolking

Tijdens een nucleair incident is het noodzakelijk om zo snel mogelijk de radioactiviteit in een uitgestrekt gebied vast te stellen. Na Fukushima heeft het studiecentrum in Mol besloten om zijn onderzoek verder te intensiveren en de meest innovatieve meetinstrumenten aan te schaffen. Dankzij de AGS-apparatuur die het SCK•CEN (net als het IRE in Fleurus) van de FOD Binnenlandse Zaken heeft gekregen, kon het studiecentrum zijn methodes verfijnen om ter plaatse in actie te komen. “Het SCK•CEN beschikt tegenwoordig over uiterst efficiënte interventieteams en middelen. Onze deskundigen kunnen radioactiviteitsmetingen in de lucht, op levensmiddelen, in de bodem en in het water uitvoeren”, legt adjunct-directeur-generaal Frank Hardeman uit.

Samen met het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) en het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) heeft het SCK•CEN ook het initiatief genomen om een nationaal gegevenscentrum op te zetten. Dit centrum heeft tot taak om de gegevens van het International Monitoring System (IMS) van de Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty Organization (CTBTO) te analyseren en de Belgische autoriteiten te adviseren. “Als stichting van openbaar nut is het SCK•CEN verplicht om alle deskundigheid te handhaven die tijdens een nucleair incident noodzakelijk is om de bevolking, de overheid en het bedrijfsleven in België en het buitenland te ondersteunen”, vervolgt Frank Hardeman.
Aerial Gamma Spectrometry measurements
 AGS measurements 
© Bénédicte Maindiaux